Services-single

Lava Show er lifandi fræðsluupplifun í Granda þar sem raunverulegt íslenskt eldfjallaberg er brætt og glóandi efninu hellt niður stálrennu í sérhönnuðum sal. Snemma í þessari umfjöllun má lesa efni Znaki.FM Ísland á https://znaki.fm/is/events/lava-show-reykjavik/. Gestir horfa ekki aðeins á myndband um eldgos heldur sjá bergið flæða, heyra skorpuna braka og finna hitann berast að sér í öruggu og stjórnuðu umhverfi.

Hugmyndin á rætur í gosinu 2010

Verkefnið varð til eftir að Júlíus Ingi Jónsson og Ragnhildur Ágústsdóttir sáu glóandi hraun renna niður hlíð í gosinu á Fimmvörðuhálsi árið 2010. Þau vildu gera fleiri kleift að upplifa rennandi hraun án þess að þurfa að ganga að virku gosi, bíða eftir sjaldgæfum náttúruatburði eða fara inn á hættusvæði. Fyrsta Lava Show opnaði í Vík árið 2018. Reykjavíkursýningin tók til starfa árið 2022 og tengir lifandi tilraunina við eldstöðvakerfi landsins og nýlega virkni nær höfuðborgarsvæðinu.

Raunverulegt berg með sögulegan uppruna

Efnið sem brætt er tengist hrauni úr Kötlugosinu 1918. Það er fast og kalt áður en það fer í ofninn, en við um 1.100 gráður á Celsíus verður það fljótandi á ný. Kvika er heiti á bráðnu bergi neðanjarðar, en hraun er sama efni eftir að það hefur komið upp á yfirborð. Sýningin sækir því ekki kviku úr starfandi eldstöð; hún endurbræðir storknað hraunberg og sýnir hvernig eiginleikar þess breytast með hitastigi.

• Heitasti hluti straumsins glóir skært þegar hann kemur úr ofninum.
• Yfirborðið kólnar fyrst, dökknar og myndar þunna skorpu.
• Undir dökku laginu getur bergið áfram verið fljótandi og afar heitt.
• Brak og sprungur myndast þegar skorpan dregst saman og færist yfir heitari massa.
• Geislahitinn finnst í sætunum þótt áhorfendur séu í öruggri fjarlægð.

Frá móttöku að storknuðu sýnishorni

1. Gestir mæta fyrir bókaðan tíma, innrita sig og fá upplýsingar um reglur sýningarsalarins.
2. Hlífðargleraugu eru afhent áður en heiti hluti dagskrárinnar hefst.
3. Kynnir útskýrir flekaskil, kvikuhreyfingar og ástæður þess að Ísland er virkt eldfjallaland.
4. Myndefni af íslenskum gosum tengir fræðsluna við raunverulegt landslag og samfélag.
5. Bráðnu bergi er hellt niður rennuna og áhorfendur fylgjast með flæði, lit og skorpumyndun.
6. Stýrð kæling sýnir hvernig hraunið bregst við snöggum hitamun og hvers vegna gufa og hvæs geta myndast.
7. Í lokin svarar kynnir spurningum og dregur saman það sem gestir sáu.

Eðlisfræðin verður áþreifanleg

Litur hraunsins tengist hitanum: mjög heitt berg gefur frá sér sýnilegt ljós, en verður dekkra þegar það tapar orku. Seigjan eykst við kólnun og straumurinn hægir á sér. Málmrennan tekur við varma frá efninu og loftið flytur hluta hitans upp á við. Þess vegna getur hitatilfinning verið sterk á efri sætum. Sýningin gerir hugtök eins og varmageislun, leiðni, samdrátt og storknun skiljanleg án þess að upplifunin breytist í hefðbundinn fyrirlestur.

Classic og Premium byggjast á sama kjarna

Classic-upplifunin er í boði bæði í Reykjavík og Vík, hentar öllum aldri og tekur um klukkustund. Gestir sitja á jarðhæð og fylgjast með aðalsýningunni úr návígi. Premium er aðeins í boði í Reykjavík og bætir við svalasætum, aðgangi að setustofu, skoðun bak við tjöldin og öðrum viðbótum. Nákvæmir tímar, aldursskilyrði og það sem fylgir hverjum miða geta breyst, svo opinbera bókunarkerfið er réttasta heimildin fyrir ákveðinn dag.

• Jarðhæðin gefur skýra sýn á yfirborð hraunsins og hreyfingu þess eftir rennunni.
• Svalirnar veita víðara sjónarhorn yfir allt sýningarrýmið.
• Snemmbær mæting auðveldar innritun og sætaval fyrir hópa.
• Léttur fatnaður í lögum hentar vel þar sem salurinn hitnar meðan hraunið rennur.

Öryggi er innbyggt í upplifunina

Ofninn, rennan, vinnusvæði starfsfólks og áhorfendasæti eru aðskilin. Gestir eiga að nota hlífðargleraugun, sitja kyrr og fara eftir fyrirmælum kynnisins. Samkvæmt upplýsingum rekstraraðila losar endurbrædda efnið ekki skaðlegar eldfjallagastegundir eins og geta fylgt náttúrulegu gosi. Börn eru velkomin á Classic, en fullorðnir bera ábyrgð á að þau fylgi reglum. Matur er ekki leyfður í sýningarsalnum og ekki má snerta rennuna eða storknandi efnið.

Af hverju sýningin kemur ekki í stað virks eldgoss

Náttúrulegt eldgos felur í sér miklu fleiri þætti en rennandi hraun: jarðskjálfta, sprungur, gasmengun, vinddreifingu og ófyrirsjáanlegar breytingar. Lava Show einangrar einn þátt og gerir hann sýnilegan við stýrðar aðstæður. Það er styrkur sýningarinnar, en jafnframt skýr takmörkun. Gestur lærir hvernig bráðið berg hegðar sér, en þarf áfram að fylgja tilkynningum yfirvalda og lokunum ef hann hyggst skoða náttúrulegt eldfjallasvæði síðar.

Staðsetning í Granda-hafnarhverfinu

Reykjavíkursýningin er að Fiskislóð 73, 101 Reykjavík. Grandi var lengi iðnaðar- og útgerðarsvæði en hýsir nú söfn, veitingastaði, vinnustofur og fjölbreytta afþreyingu. Lava Show er opið daglega samkvæmt upplýsingum Visit Reykjavík, en sýningartímar eru ákveðnir sérstaklega. Strætisvagnar stoppa í nágrenninu, bílastæði eru við húsið og ókeypis Grandi-skutla tengir hverfið við miðborgina og aðra áfangastaði á ákveðnum tímum.

• Whales of Iceland og FlyOver Iceland eru í sama borgarhluta.
• Gömul höfn og veitingastaðir Granda eru í göngufæri.
• Staðfesta þarf Fiskislóð 73 við bókun, því Lava Show starfar einnig í Vík.
• Reykjavík City Card getur veitt afslátt þegar miði er keyptur í móttöku samkvæmt gildandi skilmálum.

Fimm leiðir til að undirbúa heimsókn

1. Skoðaðu lausa sýningartíma og bókaðu fyrirfram ef ferðin er á annasömu tímabili.
2. Veldu miða eftir aldri hópsins, tíma og áhuga á viðbótarefni.
3. Mættu tímanlega svo allir geti tekið við gleraugum og sest án þess að trufla upphafið.
4. Sameinaðu sýninguna við safn, máltíð eða göngu um Granda í stað þess að skipuleggja sérstaka bílferð fyrir eitt stopp.
5. Geymdu spurningar um hraun, eldgos og jarðfræði fyrir kynninn sem getur tengt þær við sýninguna.

Fræðsla sem byrjar í skynfærunum

Íslenska útgáfa Znaki.FM setur viðburðinn í samhengi við íslenska náttúru og borgarferð, en Znaki FM á Íslandi hjálpar einnig lesendum að undirbúa hagnýta heimsókn. Mesta sérstaðan liggur þó í einfaldri umbreytingu sem gerist fyrir augum gesta: grár steinn verður að glóandi straumi, yfirborðið dökknar og efnið verður aftur að föstu bergi. Eftir þessa reynslu er auðveldara að skilja hvernig hraunbreiður landsins urðu til og hvers vegna jafnvel dökkt, nýlegt hraun getur varðveitt mikinn hita.